edebiyatname

Paylaşmak Yücelmektir..

  ANLATMAYA BAĞLI EDEBİ METİNLERDE BAKIŞ AÇISI  .

 

METİNLERDE ANLATIM

 

Anlatım; düşüncenin, duygunun kısacası sözle, davranışla, jest ve mimiklerle karşıdaki alıcıya ulaştırılmasıdır. İnsan, iletişimi sağlamak için karşıdakine bir şeyler anlatır veya karşıdakinin anlattıklarını anlamaya çalışır. En yaygın iletişim şekli, sözlü veya yazılı olarak karşıdakine bir şey anlatmakla oluşur.

 

Edebi eserde anlatma, bir olay çevresinde gelişir. Bu olay, f arklı durumların ve ruh halinin dile getirilmesi çevresinde metinde ifadesini bulur.

 

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde yazar anlatma görevini bir anlatıcıya yükler. Okuyucu bütün olup biteni bu anlatıcı aracılığı ile öğrenir. Bu anlatıcı tamamen kurmaca bir kişidir. Her yazarın farklı bir üslubu olduğu gibi her metnin anlatıcısı da farklıdır.

 

         Edebi metinlerde bakış açıları, anlatıcının kahramanları karşısında farklı tavırlar almasını sağlar. İlahi bakış açısında, anlatıcı her şeyin bilgisine ve görüşüne sahiptir. Gözlemcide  ise sadece bir gözlemcidir. Birinci hal, ikinci hale göre  anlatıcıya kahramanlarını daha çok yargılama imkânı verir. Bakış açıları, okuyucunun olay karşısındaki tavrını da etkiler. Bakış açısı değiştikçe okuyucunun olaya katılım tarzı değişir.

 

Anlatmaya bağlı edebi metinlerde üç tip anlatıcı ve bakış açısı vardır:

 

a) İlahi bakış açısı,

b) Kahraman anlatıcının bakış açısı,

c) Gözlemci anlatıcı bakış açısı,

 

NOT: Bir metnin bakış açısını bulabilmek için “Olan biten kimin gözünden ve kime göre anlatılıyor?” sorusunu sormalıyız.

 

 

1- İLAHİ BAKIŞ AÇISI

 

* Anlatıcı olayların içerisinde yer almaz.

* Anlatıcı olaylara dışardan, müdahale etmeden, geniş bir perspektiften bakar.  

* Her şeyi bilen bir anlatıcının bakış açısıdır.

* Anlatıcı kişilerin zihinlerinden geçenleri, geçmişte yaşadıklarını, en gizli mahrem bilgilerini bile bütün ayrıntısı ile bilir. 

* Anlatıcı, olayları anlatır, istediği yerleri özetler.

* Bu durumda anlatıcı, kahramanlardan daha fazlasını bilir.

* Anlatıcı olaylara tam olarak hakim olduğu için olayları yorumlama gücü diğerlerine göre daha güçlüdür.

* Üçüncü ağızdan anlatım vardır.                                                               

 

ÖRNEK METİN:

Erdem arkasına bakmadan yürüyordu.  Sinirliydi. Belli ki onu çok kızdırmışlardı. Öfkesi her halinden belli oluyordu. Eliyle garip işaretle yaparak hızlı hızlı yürüyor, bir yandan da eve gidince neler yapacaklarının bir bir planını yapıyordu. İntikamını mutlaka almalıydı. Bu yapılanlar asla onların yanına kalmamalıydı. İlk olarak Ahmet’e nasıl bir ceza verebileceğini düşündü. Mutlaka işe Ahmet’ten başlamalı diyordu içinden. Çünkü onu en çok onun kalleşliği yıkmıştı. Hâlbuki Ahmet onun yıllardır can ciğer dostuydu. Yediği içtiği ayrı gitmezdi. Ne oldu da böyle iki kanlı bıçaklı düşman olmuşlardı.

 

 

2- GÖZLEMCİ BAKIŞ AÇISI

 

* Anlatıcı olayların içerisinde yer almaz.

* Olayları bir kamera tarafsızlığı ile anlatır.

* Anlatıcı, olayları sadece dışarıdan gözlemleyen bir şahit konumundadır.

* Görünüşte tarafsız olan bir şahit gibi olup biteni anlatır. 

* Bu durumda anlatıcı, kahramandan daha az şey bilir.

* Anlatılanlar görülenden başka bir şey değildir.

* Gizli kalmış duygulara, hayallere ve kişinin iç dünyasındaki çatışmalara fazla yer verilmez.

* Üçüncü ağızdan bir anlatım vardır.

 

ÖRNEK METİN:

      Gani, bildiği bütün duaları birer birer okuyarak atladı havuza. Yüzmeye başladı. Gittikçe güçten düşüyordu. Güç bela karşıya ulaşabildi. Havuzun diğer ucuna varınca derin bir nefes aldı. Rahatlamıştı. Bir süre dinlendi, soluklandı. Çevreyi seyretmeye başladı. Taştan yapılmış aslan heykeli karşısındaydı. Kuşkulu kuşkulu yaklaştı. Gücünü toplayıp heykeli sırtladı. Yine, okuyarak bildiği bütün duaları, dağa yükselen dik yokuşa doğru yürümeye başladı. Yokuş soluğunu kesiyordu. Oldukça dikti. Omzundaki heykelse sanki gittikçe ağırlaşıyordu. Nefes nefese kalmıştı. Durup dinlenmek istedi. Sonra vazgeçti. Nihayet dağın doruğuna varmıştı. Oflaya puflaya heykeli taşıdı doruğa. Yere koyar koymaz aslan dile gelip kükredi. Öyle bir kükreyişti ki bu, dört bir yana korkunç bir gürültü halinde yayıldı. Dağın arkasında büyük şehirler vardı. Aslanın kükreyişi kentlere kadar ulaştı. Sesi duyan bir gurup insan Ganim 'in bulunduğu yere doğru geliyordu. Ganim şaşkınlık içindeydi. Bir aslana; bir de üzerine doğru gelen kalabalığa bakıyordu. Hiç bir şey anlamadı. Kalabalıktan çok korkmuştu.
                                                                                                                                   (
KELİLE VE DİMNE’DEN)

 

 

3- KAHRAMAN ANLATICI BAKIŞ AÇISI

 

* Anlatıcı, hikâyenin bir kahramanıdır.    

* Hikâyeyi bize kendi bakış açısından anlatır.

* Anlatıcı gördüğünü, duyduğunu, bildiğini anlatır.

* Kişinin olaylar karşısındaki tutumu, çatışmaları, düşünceleri birinci kişi ağzından  verilir.

* Bu durumda anlatıcı ve kahraman eşit bilgiye sahiptir.

* Birinci ağızdan anlatım vardır.

 

ÖRNEK METİN:

      Babamın bu günlerde eve geleceğini biliyordum. Çünkü ne zaman gelecek olsa birkaç gün öncesinden telefon eder, bir ihtiyacımızın olup olmadığını sorardı. Yine öyle yaptı. Dün aradı ve bir ihtiyacımızın olup olmadığını sordu. Ben de tatile girdiğimiz için bir bisiklet istedim. Ertesi gün bütün gün evin arkasındaki tepenin üzerinde gezindim durdum. Çünkü bu tepeden köyün tamamını görmek mümkündü. Babamı da geldiğinde buradan göreceğime emindim. Akşam olduğunda tüm hayallerim suya düşmüştü. Yanılmıştım. Babam gelmemişti. Ama yarın yine bekleyecektim.

 

 

ANLATMAYA BAĞLI EDEBİ METİNLERDE DİL

* Anlatmaya bağlı edebi metinlerde dil, bilinen bütün özellikleri ile karşımıza çıkar.     

* Kullanılan edebi dilin metnin yazıldığı dönem, sosyal hayat, edebi zevke göre değişiklik gösterir.

* Dil, tema ve verilen mesajla ilgilidir.

* Dil şiirsel işlevi ile kullanılır.

* İletişim aracı metindir.

 

Yusuf ALTINSOY / Türk Dili ve Edb. Öğrt.           www.edebiyatname.com                      

 

 

EDEBİYAT TESTLERİ

Ziyaretçiler

338331
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
739
1483
2222
327830
19584
54959
338331

İP'niz: 54.196.215.114
Server Time: 2014-04-21 14:39:54

Arama


edebiyatname.com © 2013. Her Hakkı Saklıdır.