EDEBİYATNAME

Paylaşmak yücelmektir...

TÜRKÇE TESTLER

EDEBİYAT TESTLERİ

SİTE İÇİ ARAMA

İSİM TAMLAMALARI

  

İsim Tamlamaları

         İki ya da daha fazla ismin belirli kurallar çerçevesinde birbirini tamamlayacak şekilde bir araya gelerek oluşturduğu sözcük gruplarına isim tamlamasıdenir.

         İsim tamlamalarında birinci isme tamlayan, ikinci isme ise tamlanan denir. İsim tamlamalarında tamlayan tamlananın bir özelliğini belirterek onu tamamlar.

 

Türkçede dört çeşit isim tamlaması vardır:

  

1. Belirtili İsim Tamlaması

          Hem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı yani tamlayan durumundaki ismin ilgi eki (tamlayan eki) -(n)in”, tamlanan durumundaki ismin de iyelik eki “-(s)i” iyelik ekini alarak oluşturduğu tamlamaya belirtili isim tamlamasıdenir.  

 

   İsim-(n)in   isim-(s)i               Tamlayan+(n)in    Tamlanan+(s)ı   .

 ÖRNEK: 

     * duvar-ın sıva-s-ı     

     * yüzme-n-in zorluğ-u

     * toprağ-ın bereket-i     

     * çocuk-un top-u

 

 

 

2. Belirtisiz İsim Tamlaması

       Tamlayan durumundaki ismin ek almadığı, tamlanan durumundaki ismin de “–(s)i” iyelik ekini aldığı tamlamalara belirtisiz isim tamlaması denir. 

 

        isimisim-(s)i               tamlayan+ Ø tamlanan+(s)ı     .

 ÖRNEK: 

     * deniz taşıt-ı  

     * ders kitab-ı

     * yemek masa-s-ı         

     * Türkçe ders-i  

     * Alışveriş merkez-i    

     * Aksaray Belediye-s-i 

 

NOT:Belirtisiz isim tamlaması belirtili hale getirilebilir. 

ÖRNEK: 

     * patates yemeği = patatesin yemeği 

     * çocuk kazağı = çocuğun kazağı 

 

NOT:Belirtisiz isim tamlamaları araya başka bir sözcük almaz. 

ÖRNEK: 

     * Aksaray belediyesi = “Aksaray eski belediyesi” olmaz. 

     * okul müdürü = okul yeni müdürü olmaz. 

 

 

3. Takısız İsim Tamlaması

     Hem tamlayanın hem de tamlananın ek almadığı tamlamalara takısız isim tamlaması denir. 

 

         isim isim - Ø                  tamlayan+ Øtamlanan+ Ø   .

 ÖRNEK:   

*altın kolye,  

* gümüş yüzük,    

* kömür göz    

* tahta kapı   

* ipek gömlek   

* Tilki Recai       

* aslan asker 

* demir yumruk  

* çelik bilek 

* yün yastık          

* plastik bardak 

 

NOT:Takısız isim tamlamasıyla sıfat tamlamalarını karıştırmamak gerekir. Takısız isim tamlamalarında: 

a)  Tamlayan tamlananın neyden yapıldığınıgösterir. 

      Bunun pratik yolu tamlayana –den eki getirmektir. Altın bilezik        altından (yapılmış) bilezik 

ÖRNEK:   

       *  tahta köprü  :    tahtadan (yapılmış) köprü,  

       *  yün eldiven :   yünden (yapılmış) eldiven 

 

b)  Tamlayan tamlananın neye benzediğinigösterir. 

      Tamlanandan sonra gibi edatını getirdiğimizde anlam bozukluğu olmaz. 

ÖRNEK:  

       *İnci diş: inci gibi diş   

       * badem göz: badem gibi göz   

       *  kalem kaş: kalem gibi kaş    

       * aslan asker: aslan gibi asker 

 

c)  -den” eki ve “gibi” edatı yardımıyla takısız isim tamlamalarını sıfat tamlamalarından ayırt edebiliriz. Öte yandan takısız isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan isimdir. 

 

d)  Takısız isim tamlamalarının karşıtı yoktur ama sıfat tamlamalarının karşıtı vardır. 

ÖRNEK:   

       *  güzel çocuk X çirkin çocuk    : sıfat tamlaması 

       *  cam kavanoz   (karşıtı yok)   : isim tamlaması 

 

 

4. Zincirleme İsim Tamlamaları

        Zincirleme isim tamlaması, bir isim tamlamasına “-in” ilgi eki getirilip ile başka bir isme bağlanmasıyla oluşan bir isim tamlamasıdır. En az üç isimden oluşan bir tamlamadır. 

ÖRNEK:      

       *  perde-nin    plastik düğme-si 

       *  Adam-ın ceketi-nin kol-u

 

       *  Araba-nın kapısı-nın kolu-nun reng-i 

 

 

     

Karma Tamlama

     İsim ve sıfat tamlamalarının iç içe girmesiyle oluşan tamlamalara karma tamlama denir. 

ÖRNEK:    

    *   Çocuğ-un tatlı gülüş-ü       çocuğun gülüşü =isim tamlaması            tatlı gülüş=sıfat tamlaması 

 (Tamlayan ile tamlanan arasına sıfat girmiş.) 

 

ÖRNEK:    

    *   Tozlu yolun yeni köprüsü          tozlu yol=sıfat tamlaması        Yeni köprü = sıfat tamlaması                Yolun köprüsü= isim tamlaması 

( İki sıfat tamlaması ilgi ekiyle bir isim tamlamasını oluşturmuştur.) 

 

NOT 1:Bazen tamlayan eki “-(n)in” yerine  -den” eki kullanılabilir. Eğer tamlama çokluk içinden seçme bildiriyorsa “–den” kullanılabilir. Aksi takdirde anlatım bozukluğu olur. 

ÖRNEK: 

* bunlar-dan bir-i:   Çoktan seçme vardır. Tamlama olur. 

* gelenler-denbirkaç-ı:  Çoktan seçme vardır. Tamlama olur. 

* kapı-dan    kol-u:  Çoktan seçme yoktur. Tamlama olmaz. 

* çocuklar-dan geleceğ-i: Çoktan seçme yoktur. Tamlama olmaz. 

 

NOT 2: İsim tamlamalarında bazen tamlayan düştüğü için söylenmeyebilir. 

ÖRNEK: 

*  (Benim) Ayakkabım kayboldu. 

*  (Onun) Evi yanmıştı. 

 

NOT 3:  Tamlanan eki düşmüş olabilir. 

ÖRNEK: 

 *  Kestane kebap (ı) 

 *  Ciğer sote (si  

 

NOT 4:  Özellikle şiir dilinde tamlayanla tamlanan yer değiştirmiş olabilir:  

ÖRNEK: 

*  Yaram derindir benim. 

*   Selamını aldım gül kokulu yârin.

 

 

 

 

 

Ziyaretçiler

2188536
Bugün
Dün
Bu Hafta
Geçen Hafta
Bu Ay
Geçen Ay
Toplam
1193
3296
13512
2147043
82127
142431
2188536

İP'niz: 54.161.219.254
Server Time: 2017-01-19 08:39:22

Arama

Aksaray'da Hava

Weather data OK.
Aksaray
-3 °C